Основные параметры широких атмосферных ливней на уровне гор

Т.Х.  Садыков; Х.К.  Махмет; О.А.  Новолодская; В.В.  Пискаль; А.Х.  Аргынова; К.А.  Аргынова; A.M.  Алменова; В.В.  Жуков; В.И.  Осенмук

doi:10.26577/RCPh.2024v90i3-03

Авторлар

Т.Х. Садыков Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-4349-4616
Х.К. Махмет Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан; Казахский национальный университет им. аль-Фараби, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0001-8700-7640
О.А. Новолодская Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-1978-2781
В.В. Пискаль Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0003-1882-7658
А.Х. Аргынова Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0002-3800-1485
К.А. Аргынова Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0003-2624-5121
A.M. Алменова Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0001-6612-0177
В.В. Жуков Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0000-0003-0259-9283
В.И. Осенмук Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан https://orcid.org/0009-0005-8576-8397

DOI:

10.26577/RCPh.2024v90i3-03

Кілт сөздер:

космические лучи, широкие атмосферные ливни, физика высоких энергий, ионизационный калориметр, ионизация

Аңдатпа

Жоғары энергетикалық физикада негізгі бағыттардың бірі – кең атмосфералық нөсер (КАН). Бұл құбылыс қазіргі уақытта аз зерттелген болып қала береді: ғалымдар олардың пайда болу табиғатын, атмосфераның жоғарғы қабаттарында қалыптасу механизмдерін және т.б. білмейді. Шалды Зерттеудің негізі "Адрон-55" кешенді қондырғысында жүргізілген көптеген эксперименттер болды. Нөсерлер иондаушы калориметр әдісімен жазылып, өңделді, оның мәні бөлшектердің жалпы иондануы арқылы шалдардың энергиясын өлшеу болып табылған. Темір мен қорғасын сіңіргіштері бар бұл калориметр эксперименттік қателігі небәрі 10% болатын жоғары өлшеу дәлдігін қамтамасыз етеді. Эксперименттік деректерді өңдеу С++ тілінде жасалған бағдарламамен жүзеге асырылды. Тәжірибелер көрсеткендей, нөсердегі ең көп таралған бөлшектер электронды Фотон және адрон компоненттері болып табылады. Олардың үлесі жаңбыр бөшкесіндегі бөлшектердің 95-98% құрайды. Бағдарлама 485 сағатқа тең уақыт ішінде 8717 нөсермен өңделді. Тіркелген нөсердің энергетикалық диапазонын талдау олардың галактикалық шығу теориясын қолдайды. Сондай-ақ, негізгі параметрлерді есептеу шалдарды одан әрі егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді.

Автор өмірбаяндары

Т.Х. Садыков, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан

д.ф.-м.н., профессор, ВНС, Физико-технический институт, Казахстан, г. Алматы, e-mail: turlan43@mail.ru
Х.К. Махмет, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан; Казахский национальный университет им. аль-Фараби, г. Алматы, Казахстан

автор корреспондент, PhD студент, МНС, Казахский национальный университет им.aль-Фараби, Казахстан, г.Алматы, e-mail: hansh2210@gmail.com
О.А. Новолодская, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан

канд. физ.-мат.наук, СНС, Физико-технический институт, Казахстан, г. Алматы, e-mail: novololga@yandex.ru
В.В. Пискаль, Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан

НС, Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, Казахстан, г.Алматы, e-mail: slava.piscal@mail.ru
А.Х. Аргынова, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан

СНС, Физико-технический институт, Казахстан, г. Алматы, e-mail: argali7@mail.ru
К.А. Аргынова, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан

МНС, Физико-технический институт, Казахстан, г. Алматы, e-mail: kora.argynova@gmail.com
A.M. Алменова, Satbayev University, Физико-технический институт, г. Алматы, Казахстан

Satbayev University, Физико-технический институт, Казахстан, г. Алматы, e-mail: aidana_alm@mail.ru
В.В. Жуков, Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан

к.ф.-м.н., Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, Казахстан, г.Алматы, e-mail: cosmo-base@mail.ru
В.И. Осенмук, Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, г. Алматы, Казахстан

ведущий инженер, Тянь-Шаньская высокогорная научная станция, Казахстан, г.Алматы, e-mail: Almaty_vova@mail.ru