Форбуш-эффект 1-10 июня 2025 года: комплексный анализ по данным нейтронного монитора и космических наблюдений

Б.Б. Сейфуллина; О.Н. Крякунова; О.А. Каликулов; Р.Е. Койчубаев

doi:10.26577/RCPh20259432

Авторлар

Б.Б. Сейфуллина Ионосфера институты, Алматы, Қазақстан; РМК Ядролық физика институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-0085-5802
О.Н. Крякунова Ионосфера институты, Алматы, Қазақстан; РМК Ядролық физика институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-5847-395X
О.А. Каликулов РМК Ядролық физика институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-1597-4935
Р.Е. Койчубаев Ионосфера институты, Алматы, Қазақстан; Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0003-0454-3686

DOI:

https://doi.org/10.26577/RCPh20259432

Кілт сөздер:

Форбуш-эффект, Форбуш-эффект, ғарыштық сәулелер, ғарыштық сәулелер, планетааралық ауытқу

Аңдатпа

Жұмыста 2025 жылғы 1-10 маусым аралығында AATB нейтронды мониторда (Алматы, Қазақстан, теңіз деңгейінен 3340 м биіктікте, геомагниттік қатаңдығы R = 5.9 ГВ) тіркелген оқиғаны талдау ұсынылған. Нейтронды монитор тіркеген ғарыштық сәулелердің қарқындылығының төмендеу амплитудасы шамамен 12% құрады, бұл оқиғаны үлкен Форбуш-эффектісі қатарына жатқызуға мүмкіндік береді. Қарқындылықтың төмендеуінің себепшісі AR 14100 белсенді аймағы болды, онда (2025 ж. 30-31 мамыр) M3.4 және M8.1 Күн жарқылдары тіркелді, олар 1700 км/с дейінгі жылдамдықпен гало-СМЕ тәждік масса шығарындыларымен (ТМШ) жүрді. Нейтрондық монитор деректерін планетааралық параметрлерге сәйкестендіру 05:45 UT 1 маусымдағы планетааралық соққы толқынын, ұйытқыған тығыздалған плазма аймағын және 01:10 UT 2 маусымдағы тәждік масса шығарындылары аймағын қамтитын классикалық планетааралық ТМШ құрылымын көрсетті. Оқиға 2 маусымда шыңына жеткен күшті геомагниттік дауылдың дамуымен қатар жүрді. Нәтижелер Күн белсенділігі, планетааралық ТМШ динамикасы және ГҒС галактикалық ғарыштық сәулелер ағындарының модуляциясы арасындағы тығыз байланысты көрсетеді, бұл ғарыштық ауа-райын диагностикалау мен болжаудың кешенді тәсілінің маңыздылығын көрсетеді.

Автор өмірбаяндары

О.Н. Крякунова, Ионосфера институты, Алматы, Қазақстан; РМК Ядролық физика институты, Алматы, Қазақстан

Физика-математика ғылымдарының кандидаты, Ионосфера институтының ғарыштық ауа райын диагностикалау және болжау зертханасының бас ғылыми қызметкері, Алматы, Қазақстан, e-mail: krolganik@yandex.ru.
О.А. Каликулов, РМК Ядролық физика институты, Алматы, Қазақстан

Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің «Ядролық физика институты» РМК ғарыштық сәулелер физикасы зертханасының меңгерушісі, Алматы, Қазақстан, e-mail: o.kalikulov@inp.kz
Р.Е. Койчубаев, Ионосфера институты, Алматы, Қазақстан; Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан

Алматы, Қазақстан, Ионосфера институтының Ғарыштық ауа райын диагностикалау және болжау зертханасының инженері, e-mail: r.koichubayev02@gmail.com