Рентгендік микротомография және раман спектроскопиясы арқылы Ұрысай 2 керамикасының микроқұрылымдық-минералогиялық талдауы

Аңдатпа

Мақалада Алматы облысы (Қазақстан Республикасы) Жамбыл ауданындағы «Ұрысай-2» кешенінің бірнеше керамикалық фрагменттеріндегі ішкі қосындылардың кеңістіктік орналасуын, көлемінің таралуын және морфологиясын зерттеу үшін рентгендік компьютерлік томографияны (КТ) қолдану нәтижелері берілген. Томографиялық мәліметтер негізінде ішкі қосындыларды сегменттеу жүргізілді, ежелгі керамикалық үлгілердің түйіршік мөлшері есептелді. Қайта құрулар эквивалентті диаметрдің, ұзарудың және сфераның статистикалық таралуларын қамтамасыз ететін минералды қосындылардың сандық морфометриялық талдауына мүмкіндік берді. Нәтижелер елеулі технологиялық айырмашылықтарды анықтады: С-1 үлгісі ең үлкен және ең дұрыс емес қосындыларды қамтиды (орташа эквивалентті диаметрі ≈ 0,35 мм, орташа сфералық ≈ 0,90), ал С-2 және С-3 кішірек және біркелкі дәндерді көрсетеді (орташа эквиваленттік диаметрі 0,35 мм-ге дейін; 0,96), жақсырақ шыңдауды көрсетеді. Раман спектроскопиясы үлгілердің минералды фазаларын, соның ішінде кварц, альбит, кальцит, гематит, анатаза/рутил және магнетитті анықтады. С-2-де байқалған анатазаның рутилге айналуы тотықтырғыш жағдайында ~800 °C жоғары күйдіру температурасын көрсетеді. Археологиядан басқа, бұл тәсіл материалтанудағы кеуекті керамика мен композициялық материалдардың сандық сипаттамасының сенімді негізін қамтамасыз етеді.