Перспективы упрочнения металлических материалов с применением импульсных плазменных и электронных пучков. Им пульс тік плаз ма лық жә не элект рон дық бу ма лар мен ме тал қос па лар дан жа сал ған ма те ри ал дар ды бе рік ті ру бо ла ша ғы - Amrenova, A. U.; Zhukeshov, A. M.; Koval, N. N.; Gabdullina, A. T.; Mukhamedryskyzy, M. (Хабаршы. Физика сериясы, 2014)
В статье рассматриваются вопросы разработки ресурсос берегающей, экологически чистой технологии создания изделий из конструкционных и инструментальных сталей и сплавов с заданными свойствами поверхности. Эффект может быть достигнут с применением импульсных систем плазменной и электронно-пучковой обработки, которые более эффективны и технологичны, чем стационарные системы. В результате будут сформированы слои, включающие интерметаллидные, карбидные и нитридные фазы, которые имеют изменяющуюся с глубиной структуру от нанокристаллической на поверхности до субмикрокристаллической в глубине. Полученные на поверхности материалов с помощью плазменных и электронных ускорителей наноструктурированные, упрочняющие слои уникальны и позволяют добиться в разы более высоких прочностных свойств и ресурса работы изделий по сравнению страдиционными технологиями (твердость до 50 ГПа), и не могут быть получены другими способами. Промышленная апробация показала, что после модифицирования рабочих поверхностей работоспособность инструмента и деталей машин повышаетсяв 3-5 раз. Технология может быть использована во всех областях, где требуются особо прочные свойства поверхности материалов, от машиностроения до космической отрасли.Ма қа ла да бет тік қа ба ты ның қа сиет те рі бе ріл ген конст рук ция лық жә не ас пап тық бо лат тар дан, со ны мен қа тар құй ма лар дан жа сал ған бұй ым дар дың ре су рс тық жә не энер гия сақ тау шы, эко ло- гиялық та за тех но ло гиясын жа сау бо ла ша ғы тал қы ла на ды. Плаз ма лық жә не элект рон ды-сәуле лік өң деудің им пульс тік жүйе сін қол да ну ар қы лы нә ти же ге қол жет кі зі ле ді. Мұн да ғы жүйе ста ционар- лық жүйеге қа ра ған да нә ти же лі жә не тех но ло гиялы. Нә ти же сін де ин тер ме тал лид ті, кар бид ті жә не- нит рид ті фа за ла ры бар қа бат тар құ ры ла ды. Бұл қа бат тар құ ры лым ды на нок рис та лл дық те рең дік тен суб мик рок рис та лл дық те рең дік ке дейін өз гер те ала ды. Плаз ма лық жә не элект рон дық үдет кіш тер дің кө ме гі мен алын ған ма те ри ал дар дың на но құ ры лым ды, қа тай ған қа бат та ры бі ре гей жә не со ны мен қа тар дәс түр лі тех но ло гиялар мен (қат ты лық 50 ГПа дейін) са лыс тыр ған да бұй ым дар жа сау қо ры мен олар дың бір не ше есе жо ға ры бе рік қа сиет те рі не қол жет кі зу ге мүм кін дік бе ре ді, бас қа әдіс пен алы нуы мүм кін де емес.Өнер кә сіп тік ап ро ба ция ас пап пен ма ши на де таль да ры ның жұ мыс жа сайт- ын бет тік қа ба тын мо ди фи ка цияла ған нан соң олар дың жұ мыс жа сау қа бі ле ті нің 3...5 есе ар та ты нын көр сет ті. Бұл тех но ло гия көп те ген са ла тө ңі ре гін де, әсі ре се ма те ри ал дың бет кі қа ба ты ның аса бе рік қа сиетін та лап ете тін ма ши на жа сау са ла сы нан ға рыш тық са ла ға дейін қол да ны луы мүм кін.